Vergunningsvrij aanbouwen: alle regels op een rij (2026)

Je aanbouw staat half overeind als er een toezichthouder van de gemeente aanbelt. Een buurman heeft gemeld dat hij twijfelt of de stalen balk boven de doorbraak wel sterk genoeg is. "Mag ik de constructieberekening zien?" Die heb je niet: je hoefde toch geen vergunning aan te vragen? "Klopt", zegt hij, "maar veilig bouwen moet altijd. Daar bent u als opdrachtgever ook zelf verantwoordelijk voor." Tot dat is uitgezocht, kan hij de bouw stilleggen. Je aannemer staat stil, de kosten lopen door en jij woont in een huis met een gat in de achtergevel.

Dat wil je voorkomen. Wie een aanbouw plant, wil daarom eerst één ding weten: heb je een vergunning nodig, of mag je vergunningsvrij aanbouwen? Het verschil is groot. Zonder vergunning hoef je geen leges te betalen en hoef je niet 8 tot 14 weken op de gemeente te wachten.

Het goede nieuws: een aanbouw achter je huis mag vaak zonder vergunning (officieel heet dat vergunningvrij). Voor een uitbouw gelden dezelfde regels. Je plan moet wel aan een paar voorwaarden voldoen. En ook zonder vergunning moet je aanbouw veilig zijn. Daar ben jij als opdrachtgever, samen met je aannemer, verantwoordelijk voor.

In dit artikel lees je de regels zoals ze in 2026 gelden. Wil je direct weten hoe het zit met jouw plan? Doe dan hieronder de gratis vergunningcheck.

Gratis vergunningcheck: mag jouw aanbouw zonder vergunning?

Beantwoord een paar korte vragen en zie direct of je aanbouw vergunningsvrij is. Je ziet ook hoeveel vierkante meter je nog mag bijbouwen, en wat je kunt doen als het net niet past.

De regels voor een vergunningsvrije aanbouw

Sinds 1 januari 2024 staan de regels in de Omgevingswet. Daarin zitten twee vragen: is je aanbouw veilig (de landelijke bouwregels), en past hij op die plek (het omgevingsplan van je gemeente)? Voldoe je aan de punten hieronder? Dan heb je voor allebei geen vergunning nodig. We lopen ze één voor één door.

1. De aanbouw komt achter je huis

Vergunningsvrij aanbouwen mag alleen in het achtererfgebied. Dat begint op 1 meter achter de voorgevel van je huis. Bij een tussenwoning is dat eenvoudig: het is je achtertuin.

Een zijtuin kan ook bij het achtererfgebied horen, als hij niet aan een straat, stoep of ander openbaar gebied grenst. Denk aan de zijtuin van een twee-onder-een-kap. Bij een hoekwoning ligt het anders: de strook langs de zijstraat hoort er niet bij. Een aanbouw in de voortuin is volgens de landelijke regels niet vergunningsvrij.

2. Meer dan 1 meter van de openbare ruimte

Grenst je achtertuin aan een stoep, straat, openbaar pad, plantsoen of openbaar vaarwater? Dan moet de aanbouw daar meer dan 1 meter vanaf blijven. Een achterpad dat alleen bedoeld is om bij de tuinen te komen, telt meestal niet als openbaar gebied. Twijfel je? Vraag het na bij je gemeente.

3. Geen monument of beschermd gezicht

Is je woning een rijksmonument, of een gemeentelijk of provinciaal monument? Dan heb je voor een aanbouw altijd een vergunning nodig. Woon je in een beschermd stads- of dorpsgezicht? Dan kan een aanbouw aan de achterkant soms zonder vergunning, maar alleen als hij binnen de regels van het omgevingsplan past. Twijfel je? Zoek je adres op in het Rijksmonumentenregister of vraag het na bij je gemeente.

4. Hoe diep en hoe hoog? De 4-meterregel

Dit is de regel waar de meeste plannen op vastlopen. Hij bestaat uit drie delen:

• Binnen 4 meter van de achtergevel van het oorspronkelijke huis mag de aanbouw maximaal 30 cm boven de bovenkant van de vloer van je eerste verdieping uitkomen. Ligt die vloer op 2,80 meter, dan mag de aanbouw dus 3,10 meter hoog worden, inclusief dakrand.
• De aanbouw mag nooit hoger dan 5 meter worden. Heeft je huis geen verdieping (een bungalow)? Dan mag de aanbouw ook niet hoger worden dan het huis zelf.
• Wat verder dan 4 meter ligt, mag maximaal 3 meter hoog zijn (met een schuin dak mag de nok hoger, tot 5 meter, onder strenge voorwaarden). Dat deel mag je alleen gebruiken als bijvoorbeeld berging, hobbyruimte of voor mantelzorg, niet als woonruimte zoals een woonkamer of keuken. Loopt één ruimte door tot voorbij de 4 meter? Dan geldt die strengere regel voor de hele ruimte.

Belangrijk: je meet vanaf het oorspronkelijke huis, zoals het ooit is opgeleverd. Staat er al een aanbouw van 2 meter en zet je daar 3 meter achter? Dan is je aanbouw samen 5 meter diep.

Kort gezegd: wil je je keuken of woonkamer dieper maken dan 4 meter? Dan heb je meestal een vergunning nodig. Lees je ergens nog over 2,5 meter? Die oude regel geldt al sinds 2014 niet meer.

5. Geen dakterras of balkon

Een plat dak op je aanbouw is prima, maar een aanbouw met een dakterras of balkon is niet vergunningsvrij. Wil je wel een dakterras? Dan vraag je een vergunning aan voor de aanbouw mét dakterras. Lees ook onze tips over een dakterras aanleggen.

6. De aanbouw hoort bij je woning

De aanbouw moet een uitbreiding van je huis zijn: een grotere woonkamer, keuken, slaapkamer of badkamer. Mantelzorg mag ook, zolang er geen aparte woning ontstaat. Wordt het een zelfstandige woning met eigen voordeur, keuken en sanitair, of een ruimte voor een bedrijf? Dan heb je een vergunning nodig.

Goed om te weten: de regels voor mantelzorg- en familiewoningen veranderen naar verwachting per 1 januari 2027. We houden dit artikel bij zodra dat definitief is.

7. Hoeveel m² mag je vergunningsvrij aanbouwen?

Je mag je achtertuin niet helemaal volbouwen. Hoeveel je mag bebouwen, hangt af van de grootte van je bebouwingsgebied. Dat is je achtererfgebied, inclusief de grond onder eerdere aanbouwen, schuren en overkappingen. Daarvoor geldt een staffel:

• tot 100 m²: je mag 50% bebouwen;
• van 100 tot 300 m²: 50 m² plus 20% van het deel boven de 100 m²;
• boven 300 m²: 90 m² plus 10% van het deel boven de 300 m², met een maximum van 150 m².

Alles wat er al staat, telt mee: een schuur, een eerdere aanbouw, een carport of overkapping. Dat trek je van het maximum af.

Rekenvoorbeeld. Je achtertuin is 6 meter breed en 10 meter diep: 60 m². Je mag dan 30 m² bebouwen. Staat er al een schuur van 6 m²? Dan mag je aanbouw nog maximaal 24 m² zijn, bijvoorbeeld 6 meter breed en 4 meter diep. De vergunningcheck hierboven rekent dit automatisch voor je uit.

Let op: je gemeente kan andere regels hebben

De regels hierboven zijn de landelijke standaardregels. Gemeenten mogen die in hun omgevingsplan aanpassen, ruimer of strenger. Tot 2032 zetten alle gemeenten hun oude bestemmingsplannen om naar één omgevingsplan, dus er verandert de komende jaren nog veel.

Voldoet je aanbouw aan de regels? Doe dan voor de zekerheid ook de officiële Vergunningcheck in het Omgevingsloket. Daar zie je ook de regels die voor jouw adres gelden. Twijfel je dan nog? Bel of mail je gemeente en bewaar hun antwoord.

Let ook op archeologie. Geldt er op jouw adres een regel voor archeologie? Dan heb je bij een aanbouw van 50 m² of meer meestal een vergunning nodig.

Vergunningsvrij is niet regelvrij

Dit wordt vaak vergeten: ook zonder vergunning moet je aanbouw aan regels voldoen. Alleen controleert niemand ze vooraf. Jij bent als opdrachtgever, samen met je aannemer, ervoor verantwoordelijk dat het klopt. Het gaat om drie dingen.

Bouwregels: je aanbouw moet veilig zijn

Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) eist dat elk bouwwerk sterk en stabiel genoeg is, ook een vergunningsvrije aanbouw. Bij een aanbouw verander je de draagconstructie van je huis: de achtergevel wordt doorgebroken, er komen een stalen balk, een nieuwe fundering en een dak bij. Met een constructieberekening toon je aan dat dat veilig is. Vraagt de gemeente ernaar, zoals in het voorbeeld bovenaan dit artikel? Dan leg je hem zo op tafel.

Burenrecht: let op ramen dicht bij de erfgrens

Het burenrecht staat in het Burgerlijk Wetboek. Voor een aanbouw is vooral artikel 5:50 belangrijk. Binnen 2 meter van de erfgrens mag je geen ramen, glazen deuren of balkons maken die uitzicht geven op het erf van de buren, tenzij zij toestemming geven. Ramen met ondoorzichtig, vast glas mogen wel (artikel 5:51).

Ons advies: praat vroeg met je buren. Laat zien wat je van plan bent en wanneer de bouw begint. Zo voorkom je het meeste gedoe.

Omgevingsplan: de regels van je gemeente

Bouw je in strijd met de regels van je gemeente? Dan kan de gemeente handhaven, bijvoorbeeld met een last onder dwangsom. In het ergste geval moet je (een deel van) de aanbouw aanpassen of afbreken.

Waarom een constructieberekening ook zonder vergunning loont

Bij een vergunningsaanvraag vraagt de gemeente om een constructieberekening. Bouw je vergunningsvrij, dan vraagt niemand ernaar. Toch is hij net zo belangrijk. In de praktijk zien we drie problemen als er zonder berekening wordt gebouwd:

• Een te zware constructie. Zonder berekening wordt vaak 'aan de veilige kant' gebouwd: een zwaardere balk of fundering dan nodig. Dat kost meer materiaal en meer arbeid.
• Een te lichte constructie. Dan ontstaan er scheuren of verzakkingen, in je eigen huis of bij de buren. Herstellen is duur, en voor schade bij de buren kun jij aansprakelijk worden gesteld.
• Problemen bij verkoop of verzekering. Een koper of verzekeraar kan vragen of de aanbouw goed is gebouwd. Met een berekening en constructietekening kun je dat aantonen.

Met een constructieberekening weet je aannemer precies welke balk, fundering en verbindingen hij moet maken. Je kunt offertes van aannemers dan ook eerlijk vergelijken, omdat ze allemaal van hetzelfde plan uitgaan.

Bij ConstructieShop werk je met een vast team van constructeurs in Rotterdam. We hebben al meer dan 2.000 aanbouwen berekend. Je krijgt bij elke berekening een video waarin we de keuzes uitleggen, en een constructietekening waarmee je aannemer kan bouwen. Een constructieberekening voor een aanbouw kost vanaf € 500 inclusief btw.

Vraag een offerte aan (binnen 3 minuten)

Zo pak je het aan: in 6 stappen naar je aanbouw

1. Doe de vergunningcheck. Gebruik onze check hierboven om te zien of je plan binnen de regels past, en hoeveel ruimte je hebt.
2. Check de regels van je gemeente. Doe de Vergunningcheck in het Omgevingsloket voor jouw adres.
3. Vraag de oude bouwtekeningen op. De constructeur heeft de originele tekeningen van je huis nodig. Die liggen in het archief van de gemeente. Wij kunnen ze ook voor je opvragen.
4. Laat een tekening en constructieberekening maken. Wij kunnen de gewenste situatie ook voor je uittekenen.
5. Informeer je buren en vraag offertes op bij aannemers, op basis van de constructietekening.
6. Bouwen. Je aannemer werkt volgens de constructietekening. Bewaar alle stukken goed: ze zijn ook later nog waardevol.

Heb je toch een vergunning nodig? Ook dan helpen we je. Lees hoe een omgevingsvergunning aanvragen werkt en wat de kosten van een omgevingsvergunning zijn. Een aanbouw met een verdieping? Lees dan ook ons artikel over een aanbouw met twee verdiepingen.

Veelgestelde vragen over vergunningsvrij aanbouwen

Hoe diep mag een aanbouw zonder vergunning?

Tot 4 meter diep, gemeten vanaf de achtergevel van het oorspronkelijke huis. Binnen die 4 meter mag de aanbouw zo hoog worden als de vloer van je eerste verdieping plus 30 cm. Bouw je dieper? Dan mag dat deel maximaal 3 meter hoog zijn en gebruik je het alleen als berging, hobbyruimte of voor mantelzorg. Ook moet je binnen het maximale aantal m² blijven.

Hoe hoog mag een aanbouw zonder vergunning?

Binnen 4 meter van het huis: maximaal 30 cm boven de bovenkant van de vloer van de eerste verdieping, en nooit hoger dan 5 meter. Wat verder dan 4 meter ligt, mag maximaal 3 meter hoog zijn.

Hoeveel m² mag ik vergunningsvrij aanbouwen?

Dat hangt af van je bebouwingsgebied: tot 100 m² mag je de helft bebouwen. Van 100 tot 300 m² komt er 20% van dat extra deel bij, en daarboven 10%, met een maximum van 150 m². Bestaande schuren en aanbouwen tellen mee.

Mag ik zonder vergunning aanbouwen aan de voor- of zijkant van mijn huis?

Aan de voorkant niet: vergunningsvrij bouwen mag alleen in het achtererfgebied, vanaf 1 meter achter de voorgevel. Aan de zijkant soms wel, als die zijtuin niet aan een straat, stoep of ander openbaar gebied grenst. Bij een hoekwoning hoort de strook langs de zijstraat er niet bij. Sommige gemeenten staan meer toe. Check dat in het Omgevingsloket.

Heb ik een constructieberekening nodig als ik vergunningsvrij bouw?

Je aanbouw moet altijd constructief veilig zijn volgens het Besluit bouwwerken leefomgeving. Een constructieberekening is de manier om dat aan te tonen. Jij bent als opdrachtgever, samen met je aannemer, verantwoordelijk. Met een berekening weet je zeker dat de constructie klopt, en kun je dat later ook laten zien.

Moet ik een vergunningsvrije aanbouw melden bij de gemeente?

Nee. Als je aanbouw aan alle voorwaarden voldoet, hoef je niets te melden of aan te vragen. Wel is het verstandig om de uitslag van de Vergunningcheck in het Omgevingsloket te bewaren. Let op: sloop je asbest of meer dan 10 m³ puin, bijvoorbeeld bij het doorbreken van de achtergevel? Dan doe je wel een sloopmelding.

Wat als mijn aanbouw toch niet vergunningsvrij blijkt?

Dan kun je achteraf een vergunning aanvragen. De gemeente kijkt dan of de aanbouw past binnen het omgevingsplan. Past hij niet? Dan kan de gemeente eisen dat je de aanbouw aanpast of afbreekt, vaak met een last onder dwangsom.

Kunnen mijn buren bezwaar maken tegen een vergunningsvrije aanbouw?

Er is geen vergunning, dus ook geen bezwaarprocedure. Buren kunnen wel de gemeente vragen om te handhaven als de aanbouw niet aan de regels voldoet. En ze kunnen zich beroepen op het burenrecht, bijvoorbeeld bij ramen binnen 2 meter van de erfgrens.

Wat kost een vergunning voor een aanbouw?

De leges verschillen per gemeente en zijn vaak een percentage van de bouwkosten. Daarnaast heb je bouwtekeningen en een constructieberekening nodig. Een gemeente beslist binnen 8 weken, met één keer 6 weken verlenging. Meer daarover lees je bij de kosten van een omgevingsvergunning.

Bronnen

Voor dit artikel hebben we de regels gecontroleerd bij de officiële bronnen (stand oktober 2026):

• IPLO: Aanbouw, uitbouw en bijgebouw (bijbehorende bouwwerken) en stappenplan vergunningvrij bouwen
• IPLO: uitleg achtererfgebied en bebouwingsgebied
• Omgevingsplan van rechtswege (bruidsschat), artikelen 22.27, 22.28, 22.36 en 22.38: zie de uitleg bij IPLO
• Besluit bouwwerken leefomgeving (o.a. afdeling 4.2, constructieve veiligheid)
• Burgerlijk Wetboek boek 5, artikel 5:50 (ramen en balkons bij de erfgrens)
• Omgevingsloket: Vergunningcheck
• IPLO: meldingsplicht sloopactiviteit
• Rijksoverheid: Wanneer moet ik een omgevingsvergunning aanvragen?

Dit artikel geeft de landelijke regels in begrijpelijke taal weer. Het is geen juridisch advies; aan de inhoud en de uitslag van de check kun je geen rechten ontlenen. Laatst bijgewerkt: oktober 2026.

Vragen over jouw aanbouw? Plan een gratis adviesgesprek of bel ons op 085 888 76 46.